Od niedzieli w każdym polskim urzędzie stanu cywilnego możliwe jest dokonanie transkrypcji zagranicznych aktów małżeństwa par jednopłciowych. To efekt wejścia w życie przepisów, które kończą wieloletni okres niepewności prawnej dla osób pozostających w związkach zawartych poza granicami Polski.
Wicepremier i minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski skomentował zmianę na platformie X. „Od jutra polskie państwo będzie lepiej chronić godność i prawa swoich obywateli” – napisał. W innym wpisie dodał, że to „koniec administracyjnej fikcji i niepewności, z którą przez lata mierzyły się polskie rodziny”.
Transkrypcja polega na przeniesieniu treści zagranicznego aktu stanu cywilnego do polskich rejestrów. Dzięki niej małżeństwo zawarte za granicą jest uznawane w Polsce, a osoby w nim pozostające mogą korzystać z przysługujących im praw, m.in. w sprawach spadkowych, podatkowych czy ubezpieczeniowych. Do tej pory pary jednopłciowe w praktyce nie miały możliwości dokonania takiej czynności, co rodziło liczne komplikacje administracyjne i prawne.
Zmiana oznacza, że urzędnicy w całym kraju będą zobowiązani do przyjmowania wniosków o transkrypcję od wszystkich par, niezależnie od płci małżonków. Wcześniej praktyka organów była niejednolita – część urzędów odmawiała dokonania transkrypcji, powołując się na brak podstaw prawnych, inne czyniły to po długotrwałych postępowaniach sądowych.
Nowe przepisy mają również znaczenie dla dzieci wychowywanych w rodzinach jednopłciowych. Uznanie małżeństwa rodziców w polskim porządku prawnym upraszcza kwestie związane z władzą rodzicielską, reprezentacją dziecka w sprawach urzędowych czy dziedziczeniem. To jeden z powodów, dla których organizacje pozarządowe i rzecznicy praw obywatelskich od lat postulowali wprowadzenie jednoznacznych regulacji w tym zakresie.
Wejście w życie przepisów nie zmienia natomiast polskiego prawa materialnego dotyczącego zawierania małżeństw. W Polsce nadal nie jest możliwy ślub jednopłciowy – ustawa Prawo o aktach stanu cywilnego definiuje małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny. Nowa regulacja dotyczy wyłącznie uznawania związków zawartych za granicą, co wynika z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji zapowiadało wcześniej, że przygotuje wytyczne dla kierowników urzędów stanu cywilnego, aby zapewnić jednolite stosowanie nowych przepisów w całym kraju. Urzędnicy mają być zobowiązani do dokonywania transkrypcji bez zbędnej zwłoki, a odmowa będzie możliwa tylko w wyjątkowych przypadkach przewidzianych prawem.
Środowiska konserwatywne krytykują zmianę, argumentując, że godzi ona w konstytucyjną definicję małżeństwa. Zwolennicy regulacji odpowiadają, że chodzi wyłącznie o porządek administracyjny i poszanowanie praw obywateli, którzy zawarli związek w państwach, gdzie jest to legalne. Spór ten nie wpływa jednak na obowiązywanie nowych przepisów, które od niedzieli obowiązują we wszystkich urzędach stanu cywilnego w Polsce.