W Jakucku, stolicy Jakucji we wschodniej Syberii, rosyjskie władze odsłoniły pomnik poświęcony żołnierzom uczestniczącym w wojnie przeciwko Ukrainie. Monument stanął dokładnie w miejscu, gdzie wcześniej znajdował się obelisk upamiętniający polskich i litewskich zesłańców. O sprawie poinformował niezależny rosyjski portal Mediazona.
Usunięty wcześniej pomnik poświęcony zesłańcom zniknął w 2023 roku. Rosyjskie media donosiły wówczas, że nieznani sprawcy mieli ukraść obelisk i wywieźć go w nieznanym kierunku. Teraz w tym samym miejscu odsłonięto rzeźbę upamiętniającą dwóch żołnierzy, którzy zginęli podczas inwazji na Ukrainę. Jeden z nich jest w rosyjskiej narracji oficjalnie określany jako „bohater Rosji” i uznawany za symbol kremlowskiego reżimu.
Jakucja, położona w azjatyckiej części Rosji, była w XIX i XX wieku jednym z głównych miejsc zsyłki Polaków i Litwinów po powstaniach narodowych. Pomnik w Jakucku stanowił ważny punkt pamięci o losach zesłańców na Syberii. Decyzja o zastąpieniu go monumentem gloryfikującym uczestników wojny jest kolejnym elementem polityki historycznej Kremla, która wymazuje ślady polskiej i litewskiej obecności na tych terenach.
Sprawa wpisuje się w szerszy kontekst działań rosyjskich władz, które od początku inwazji na Ukrainę w 2022 roku konsekwentnie budują kult wojny i jej uczestników. Jednocześnie w całej Rosji nasilają się działania zmierzające do usuwania lub niszczenia pamięci o ofiarach represji sowieckich, w tym o Polakach. Likwidacja miejsc pamięci o zesłańcach i zastępowanie ich monumentami o charakterze militarystycznym jest odnotowywana przez polskie ministerstwo spraw zagranicznych oraz organizacje społeczne zajmujące się ochroną polskiego dziedzictwa na Wschodzie.
Odsłonięcie nowego pomnika w Jakucku spotkało się z krytyką ze strony środowisk polonijnych i historyków, którzy zwracają uwagę na symboliczne znaczenie tego gestu. Zastąpienie pamięci o ofiarach systemu represji monumentem ku czci żołnierzy prowadzących wojnę napastniczą jest przez nich odczytywane jako celowe działanie wymierzone w polską i litewską historię tych ziem.