Pomysł ograniczenia prezydenckiego prawa weta poprzez zmianę konstytucji nie zyskuje poparcia większości Polaków. Z najnowszego sondażu United Surveys dla Wirtualnej Polski wynika, że 49,6 proc. badanych sprzeciwia się takiemu rozwiązaniu, podczas gdy 38,2 proc. respondentów je popiera. Pozostali nie mają zdania w tej sprawie.
Wyniki badania pokazują wyraźny podział w społeczeństwie, który przebiega wzdłuż linii politycznych. Zwolennicy ograniczenia weta dominują wśród wyborców partii tworzących koalicję rządzącą. Z kolei w elektoracie opozycji przeważają przeciwnicy zmiany konstytucji w tym zakresie. To układ, który odzwierciedla obecny spór o zakres władzy prezydenta i relacje między głową państwa a rządem.
Prawo weta to jeden z najważniejszych instrumentów ustrojowych prezydenta. Głowa państwa może odrzucić ustawę uchwaloną przez Sejm, ale weto może zostać odrzucone przez Sejm większością 3/5 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów. Ograniczenie tego prawa wymagałoby zmiany konstytucji, a więc zgody Sejmu i Senatu, a następnie zatwierdzenia przez naród w referendum. To wysoki próg, który w praktyce wymusza porozumienie ponad podziałami.
Sondaż United Surveys dla Wirtualnej Polski nie pozostawia złudzeń co do skali wyzwania. Choć pomysł ma gorących zwolenników w obozie rządzącym, w skali całego kraju przeważają przeciwnicy. Wynik 49,6 proc. przeciw wobec 38,2 proc. za oznacza, że ewentualna inicjatywa zmiany konstytucji musiałaby zmierzyć się z niechęcią niemal połowy społeczeństwa. To istotny sygnał dla polityków, którzy rozważają zaostrzenie relacji z prezydentem.
Dla rządu wynik badania może być ostrzeżeniem. Koalicja rządząca nie ma bowiem wystarczającego poparcia społecznego, by bez szerszego porozumienia przeprowadzić tak głęboką zmianę ustrojową. Z drugiej strony opozycja może wykorzystywać te liczby jako argument przeciwko próbom osłabiania kompetencji prezydenta. Spór o weto wpisuje się w szerszą debatę o równowadze władz w Polsce.
Badanie pokazuje też, że temat nie jest obojętny dla opinii publicznej. Odsetek osób z wyrobionym zdaniem jest wysoki, a różnice między elektoratami wyraźne. To oznacza, że kwestia ograniczenia weta może stać się jednym z ważniejszych wątków politycznych w najbliższym czasie, zwłaszcza jeśli w parlamencie pojawią się konkretne projekty zmian konstytucyjnych.
Na razie nie wiadomo, czy jakiekolwiek prace legislacyjne w tym kierunku zostaną podjęte. Sondaż nie rozstrzyga o przyszłych decyzjach polityków, ale pokazuje, z jakim nastawieniem społecznym musieliby się liczyć. Przy tak podzielonym elektoracie każda próba zmiany konstytucji będzie wymagała nie tylko arytmetycznej większości w parlamencie, ale też przekonania do pomysłu znacznej części wyborców.