Ministrowie rolnictwa państw Unii Europejskiej na posiedzeniu Rady ds. Rolnictwa i Rybołówstwa (AGRIFISH) w Luksemburgu, odbywającym się 26–27 października, przyjęli częściowe stanowisko negocjacyjne w sprawie reformy Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2028–2034. Jednym z najważniejszych elementów porozumienia jest obowiązkowa definicja aktywnego rolnika, która ma kierować unijne dopłaty do osób rzeczywiście prowadzących działalność rolniczą, a nie wyłącznie do właścicieli gruntów.
Nowa WPR zakłada bardziej ukierunkowane wsparcie dochodów. Dopłaty mają trafiać przede wszystkim do rolników aktywnie zaangażowanych w produkcję rolną. Rada nie uzgodniła jednak jeszcze szczegółowych warunków, które każdy gospodarz będzie musiał spełnić. Państwa członkowskie zachowają możliwość dostosowania definicji do swoich warunków krajowych. Zgodnie ze stanowiskiem Rady przyszły system ma uwzględniać faktyczne prowadzenie przynajmniej minimalnej działalności rolniczej, przy jednoczesnym pozostawieniu krajom elastyczności w określaniu zasad.
W posiedzeniu uczestniczył polski minister rolnictwa Stefan Krajewski oraz wiceminister Adam Nowak. Przed rozpoczęciem obrad Krajewski przedstawił polskie priorytety. – Polska skupia się na potrzebie określenia ambitnej definicji rolnika aktywnego. Chodzi o to, by pieniądze były sprawiedliwie dzielone i trafiały do tych, którzy prowadzą gospodarstwa rolne i odczuwają skutki różnego rodzaju kryzysów – podkreślił minister.
Na obecnym etapie nie przesądzono, jakie dokumenty lub dowody działalności będą wymagane od polskich rolników ani jak dokładnie zostanie określony zakres minimalnej aktywności. Szczegóły zależą od ostatecznego kształtu przepisów unijnych oraz sposobu ich wdrożenia w Polsce.
Kwestia definicji znalazła się także we wspólnej deklaracji państw Grupy Wyszehradzkiej oraz Bułgarii, Chorwacji i Rumunii, przedstawionej podczas AGRIFISH. Sygnatariusze podkreślili, że jasne definicje rolnika, aktywnego rolnika i kwalifikującego się hektara są niezbędne, aby unijne środki trafiały do osób faktycznie prowadzących działalność rolniczą. Ostrzegli jednocześnie, że dodatkowe wymagania administracyjne i kontrole nie powinny wykluczać rzeczywistych rolników tylko dlatego, że działalność rolnicza nie jest ich główną aktywnością gospodarczą. Dotyczy to zwłaszcza gospodarstw, których właściciele łączą produkcję rolną z pracą zawodową lub inną działalnością zarobkową.
Na podstawie przyjętego stanowiska nie można stwierdzić, że rolnicy zatrudnieni poza gospodarstwem zostaną pozbawieni dopłat. Polska i pozostałe państwa podpisujące deklarację opowiedziały się za ochroną gospodarzy, dla których rolnictwo nie jest podstawową działalnością ekonomiczną.
Definicja aktywnego rolnika nie jest jedynym postulatem Polski. Minister Krajewski zgłosił również wniosek o wyłączenie wszystkich interwencji WPR spod zasady DNSH (Do No Significant Harm, czyli „nie czyń poważnych szkód”), która dotyczy ograniczania negatywnego wpływu finansowanych przedsięwzięć na środowisko. Zdaniem resortu rolnictwa jej stosowanie do interwencji WPR wymaga zmiany. Krajewski zaznaczył, że ten postulat popiera wiele państw członkowskich. Polska zabiega także o utrzymanie możliwości udzielania krajowego wsparcia producentom rolnym.
Reforma obejmuje też nowy system degresywnego wsparcia dochodów oparty na powierzchni gospodarstwa, określany skrótem DABIS. Ma on uprościć obecne płatności i umożliwić sprawiedliwszy podział środków, z uwzględnieniem potrzeb aktywnych rolników, młodych gospodarzy i mniejszych gospodarstw. Rada zaproponowała, by państwa członkowskie mogły dobrowolnie stosować dodatkowy mechanizm redystrybucji wsparcia, podobny do obecnej płatności redystrybucyjnej.
Nowa Wspólna Polityka Rolna ma obowiązywać od 1 stycznia 2028 roku. Porozumienie osiągnięte w Luksemburgu nie kończy prac nad reformą. Przyjęte stanowisko stanowi podstawę dalszych rozmów z Parlamentem Europejskim. Nie uzgodniono również ostatecznej wysokości środków przeznaczonych na rolnictwo w latach 2028–2034.
2